Minderjarigheid bewijzen klinkt op het eerste gezicht eenvoudig. Je bent jonger dan achttien of je bent het niet. Je hebt een paspoort, geboorteakte of identiteitskaart en daarmee is de zaak duidelijk. Maar in het asielrecht is het vaak helemaal niet zo simpel. Veel kinderen die bescherming zoeken, reizen zonder documenten. Sommige documenten zijn onderweg kwijtgeraakt. Andere documenten zijn afgepakt door smokkelaars, autoriteiten of gewapende groepen. Soms zijn documenten nooit officieel afgegeven. En soms komen kinderen uit landen waar registratie zwak, onbetrouwbaar of gevaarlijk is. Probeer dan nog maar eens te bewijzen dat je minderjarig bent als je genen ervoor zorgen dat je al baardgroei hebt op jonge leeftijd.

Daarom is leeftijd in het asielrecht niet alleen een feitelijke vraag, maar ook een juridische en kinderrechtelijke vraag. De uitkomst bepaalt namelijk hoe iemand wordt behandeld. Wie als kind wordt erkend, krijgt andere bescherming dan een volwassene. Denk aan voogdij, aangepaste opvang, een kindvriendelijk gehoor, bijzondere procedurele waarborgen, toegang tot onderwijs, bescherming tegen detentie en soms een andere positie bij gezinshereniging. Wie als volwassene wordt gezien, kan die bescherming verliezen.

Dat maakt leeftijdsbepaling enorm belangrijk. Het gaat niet alleen om een administratieve categorie. Het gaat om de toegang tot kinderrechten. Een verkeerde leeftijdsregistratie kan ervoor zorgen dat een kind in een volwassen procedure terechtkomt, in volwassen opvang wordt geplaatst of onvoldoende begeleiding krijgt. Andersom heeft de overheid natuurlijk ook een belang om te controleren of iemand die zegt minderjarig te zijn dat daadwerkelijk is. Het systeem moet kinderen beschermen, maar ook voorkomen dat de speciale bescherming voor kinderen wordt gebruikt door volwassenen.

Juist daarom is leeftijdsbeoordeling zo gevoelig. Het asielrecht moet twee dingen tegelijk doen. Het moet eerlijk controleren wanneer er echte twijfel bestaat. Maar het moet ook voorkomen dat kinderen door twijfel hun bescherming verliezen. Dat evenwicht is moeilijk, zeker onder het EU-Migratiepact, waarin procedures sneller worden en de eerste registratie steeds belangrijker wordt.

Voor mij is dit een van de meest concrete voorbeelden van hoe kinderrechten in de praktijk werken. Iedereen is het er in theorie over eens dat kinderen bescherming nodig hebben. Maar bij leeftijdsbeoordeling wordt die theorie getest. Geloven we een jongere zonder papieren? Hoeveel bewijs vragen we? Wanneer vinden we twijfel genoeg voor onderzoek? Welke methoden gebruiken we? En wat doen we als de uitkomst onzeker blijft?

Het woord ‘bewijzen’ is daarom eigenlijk misleidend. Natuurlijk moet een asielzoeker informatie geven over zijn identiteit en leeftijd. Maar een kind zonder documenten kan zijn leeftijd vaak niet bewijzen zoals een Nederlandse jongere dat kan. In het asielrecht moet daarom niet alleen worden gevraagd of iemand hard bewijs heeft. Er moet ook worden gekeken naar verklaringen, documenten, omstandigheden, uiterlijk, ontwikkeling, psychologische factoren, culturele context en de reden waarom bewijs ontbreekt.

Artikel 25 Asielprocedureverorderening

De juridische basis voor leeftijdsbeoordeling onder het EU-Migratiepact staat vooral in artikel 25 van de Asielprocedureverordening, Verordening (EU) 2024/1348. Dat artikel bepaalt dat wanneer er op basis van verklaringen, documenten of andere relevante aanwijzingen twijfel bestaat of iemand minderjarig is, de beslissingsautoriteit een multidisciplinaire beoordeling mag uitvoeren. Die beoordeling kan onder meer bestaan uit psychosociale beoordeling en moet worden uitgevoerd door gekwalificeerde professionals. [1]

Dat is belangrijk. De verordening zegt dus niet dat de overheid zomaar op basis van uiterlijk mag beslissen dat iemand volwassen is. Integendeel: artikel 25 bepaalt uitdrukkelijk dat de beoordeling van leeftijd niet uitsluitend mag worden gebaseerd op fysieke verschijning of gedrag. Ook moeten beschikbare documenten als echt worden beschouwd, tenzij er bewijs is van het tegendeel, en moeten verklaringen van minderjarigen worden meegenomen. [2]

Dat is een belangrijke waarborg. Een jongere kan ouder lijken door stress, ondervoeding, trauma of de zware reis. Iemand kan zich volwassen gedragen omdat hij onderweg heeft moeten overleven. Andersom kan iemand jonger lijken dan hij is. Uiterlijk en gedrag zijn daarom onbetrouwbare indicatoren als ze los worden gebruikt. Zij kunnen hooguit onderdeel zijn van een bredere beoordeling, maar niet de basis voor een conclusie.

Het stappenmodel voor leeftijdsbeoordeling

De Asielprocedureverordening kiest daarom voor een stappenmodel. Eerst moet er een multidisciplinaire beoordeling plaatsvinden. Pas wanneer daarna nog steeds twijfel bestaat, mag een medisch onderzoek worden gebruikt als laatste middel. Dat medische onderzoek moet zo min mogelijk ingrijpend zijn, worden uitgevoerd met volledige eerbiediging van de waardigheid van de persoon en worden verricht door medische professionals met ervaring en deskundigheid in leeftijdsschatting. [3]

Dit is juridisch belangrijk, omdat medische leeftijdsbepaling nooit exact is. Botonderzoek, gebitsonderzoek of andere medische methoden kunnen een schatting geven, maar geen exacte geboortedatum. Leeftijd is biologisch niet altijd netjes meetbaar. Groei verschilt per persoon, per achtergrond, per voedingstoestand, per gezondheidssituatie en per leefomstandigheden. Een kind dat ondervoed is geweest of veel stress heeft meegemaakt, ontwikkelt zich niet altijd volgens gemiddelde tabellen. Daarom moet medische leeftijdsbepaling voorzichtig worden gebruikt.

Onderbouwde twijfel en het belang van het kind

De EUAA Practical Guide on Age Assessment uit 2025 benadrukt dat leeftijdsbeoordeling alleen moet plaatsvinden wanneer er onderbouwde twijfel bestaat over de leeftijd van een asielzoeker. De gids is bedoeld voor autoriteiten en professionals die betrokken zijn bij leeftijdsbeoordeling en legt de nadruk op een kindgerichte, multidisciplinaire en zorgvuldige aanpak. [4] Dat sluit aan bij het idee dat leeftijdsbepaling niet moet beginnen bij wantrouwen, maar bij zorgvuldige twijfel.

Het verschil tussen twijfel en wantrouwen is belangrijk. Twijfel kan legitiem zijn. Als iemand zegt zestien te zijn, maar documenten ontbreken en er duidelijke aanwijzingen zijn dat de leeftijd mogelijk anders is, mag de overheid nader onderzoek doen. Maar wantrouwen is iets anders. Als de overheid standaard uitgaat van het idee dat jongeren zonder documenten waarschijnlijk liegen, wordt leeftijdsbeoordeling een controle-instrument in plaats van een kinderbeschermingsinstrument.

Het belang van het kind moet bij leeftijdsbepaling centraal staan. Artikel 24 van het EU-Handvest bepaalt dat bij alle handelingen betreffende kinderen het belang van het kind een essentiële overweging moet vormen. [5] Artikel 3 van het VN-Kinderrechtenverdrag bepaalt dat het belang van het kind een eerste overweging moet zijn bij alle maatregelen betreffende kinderen. [6] Leeftijdsbeoordeling raakt direct aan die bepalingen, omdat de uitkomst bepaalt of iemand toegang krijgt tot kinderbescherming.

De EUAA-gids over het belang van het kind uit 2026 beschrijft leeftijdsbeoordeling als onderdeel van een kindgerichte benadering. De gids benadrukt dat autoriteiten moeten kijken naar het risico van verkeerde classificatie, de timing van het onderzoek, de fysieke en emotionele toestand van het kind, alternatieve bewijzen en de noodzaak van de beoordeling. Als de risico’s voor het kind zwaarder wegen dan de procedurele voordelen, kan het passend zijn om de beoordeling uit te stellen en de persoon voorlopig als kind te behandelen. [7]

Dat is een cruciaal punt. Soms is het juridisch of praktisch nodig om leeftijd snel duidelijk te krijgen, bijvoorbeeld voor passende opvang, voogdij of gezinshereniging. Maar soms is de jongere net aangekomen na een traumatische reis, een schipbreuk, geweld of detentie. Dan kan een directe leeftijdsbeoordeling schadelijk zijn. Het belang van het kind vraagt dan dat de overheid niet alleen kijkt naar haar eigen behoefte aan duidelijkheid, maar ook naar de toestand van de jongere.

Voordeel van de twijfel

Een belangrijk beginsel is de ‘benefit of the doubt’, oftewel het voordeel van de twijfel. Als na een leeftijdsbeoordeling de uitkomst onzeker blijft, moet de jongere in beginsel als minderjarige worden behandeld. Artikel 25 van de Asielprocedureverordening bepaalt dat wanneer de uitkomst van de leeftijdsbeoordeling niet doorslaggevend is of een leeftijdsrange bevat die onder de achttien jaar valt, lidstaten moeten aannemen dat de aanvrager minderjarig is. [8]

Dat is geen naïef uitgangspunt. Het is een kinderrechtelijke veiligheidsregel. De schade van een kind ten onrechte als volwassene behandelen kan enorm zijn. Een volwassen persoon tijdelijk als kind behandelen is ook niet ideaal, maar de risico’s voor het kind bij een verkeerde volwassenclassificatie zijn vaak veel groter. Daarom kiest het kinderrechtenkader bij onzekerheid voor bescherming.

Procedurele waarborgen en vertegenwoordiging

De VN-Kinderrechtencommissie heeft in General Comment No. 6 over alleenstaande en gescheiden kinderen buiten hun land van herkomst benadrukt dat zulke kinderen bijzondere bescherming nodig hebben. [9] In General Comment No. 14 benadrukt de commissie dat het belang van het kind concreet, individueel en zichtbaar moet worden meegewogen in beslissingen die kinderen raken. [10] Leeftijdsbepaling is precies zo’n beslissing. De overheid moet kunnen uitleggen waarom een beoordeling nodig is, welke methode is gekozen, welke belangen zijn meegewogen en hoe het kind is beschermd.

Het gaat dus niet alleen om de uitkomst, maar ook om de procedure. Een leeftijdsbeoordeling moet begrijpelijk zijn voor de jongere. De jongere moet weten waarom de beoordeling plaatsvindt, welke methoden worden gebruikt, wat de mogelijke gevolgen zijn en wat het betekent als hij weigert mee te werken. Artikel 25 van de Asielprocedureverordening bepaalt dat de aanvrager, ouders, verantwoordelijke volwassene of vertegenwoordiger vooraf in een taal die zij begrijpen en op kindvriendelijke en leeftijdspassende wijze moeten worden geïnformeerd over een mogelijk medisch onderzoek, de methode, de gevolgen en de mogelijkheid en gevolgen van weigering. [11]

Dat is belangrijk, omdat een jongere anders niet werkelijk kan instemmen. Consent is niet alleen een handtekening. Toestemming is pas betekenisvol als iemand begrijpt waar hij toestemming voor geeft. Een kind dat bang is, geen taal spreekt en niet weet wie tegenover hem zit, kan moeilijk vrij en geïnformeerd toestemming geven. Daarom zijn tolk, voogd, juridische hulp en kindvriendelijke uitleg onmisbaar.

Bij alleenstaande minderjarigen is vertegenwoordiging extra belangrijk. Artikel 23 van de Asielprocedureverordening bevat regels over vertegenwoordiging van alleenstaande minderjarigen. De vertegenwoordiger moet onder meer informatie geven, helpen bij leeftijdsbeoordeling, helpen bij registratie en aanwezig kunnen zijn bij het persoonlijke gehoor. De vertegenwoordiger moet handelen volgens het belang van het kind en moet beschikken over passende kwalificaties, training en expertise. [12]

Dat betekent dat een leeftijdsbeoordeling van een alleenstaande jongere niet los mag worden gezien van voogdij of vertegenwoordiging. Een kind hoort niet alleen tegenover de overheid te staan wanneer zijn leeftijd ter discussie staat. Juist dan heeft hij iemand nodig die uitlegt wat er gebeurt, vragen stelt, let op zorgvuldigheid en zo nodig bezwaar maakt tegen de methode of conclusie.

De Nederlandse praktijk en Nidos

In Nederland speelt Nidos een belangrijke rol bij alleenstaande minderjarige vreemdelingen. De IND schrijft dat alleenstaande minderjarigen een voogd van Stichting Nidos en een advocaat krijgen om hun belangen te vertegenwoordigen. Ook schrijft de IND dat alleenstaande minderjarigen zonder documenten een medisch leeftijdsonderzoek aangeboden krijgen als er twijfel bestaat of zij daadwerkelijk minderjarig zijn. [13] Dat laat zien dat leeftijdsbeoordeling ook in Nederland praktisch relevant is.

De Nederlandse overheid beschrijft alleenstaande minderjarige vreemdelingen als vreemdelingen onder de achttien jaar die zonder ouder of andere volwassen bloed- of aanverwant in Nederland aankomen. AMV’s krijgen een voogd tot hun achttiende verjaardag, en Nidos verzorgt tijdelijke voogdij voor kinderen die zonder ouders asiel aanvragen. [14] Daarmee is leeftijd direct verbonden met bescherming. Wie als kind wordt gezien, krijgt toegang tot voogdij. Wie als volwassen wordt gezien, niet.

Daarom kan een geschil omtrent leeftijd enorme gevolgen hebben. Het bepaalt niet alleen welke procedure iemand krijgt. Het bepaalt ook waar iemand slaapt, met wie iemand woont, wie hem begeleidt, of hij onderwijs krijgt, hoe het gehoor wordt ingericht, of hij in aanmerking komt voor bepaalde vormen van gezinshereniging en of hij kan worden uitgesloten van bepaalde zwaardere procedures zoals grensprocedures.

De Opvangrichtlijn, Richtlijn (EU) 2024/1346, bevat bijzondere bepalingen voor minderjarigen en alleenstaande minderjarigen, waaronder het belang van het kind, opvangomstandigheden en bescherming tegen ongeschikte plaatsing. [15] Een jongere die ten onrechte als volwassene wordt behandeld, kan dus niet alleen procedurele bescherming verliezen, maar ook opvangbescherming. Dat is een van de grootste risico’s van verkeerde leeftijdsbepaling.

Screening, documenten en verklaringen

De Screeningverordening maakt dit nog urgenter. Screening aan de buitengrens of binnen het grondgebied omvat onder meer identiteit, gezondheid, veiligheid en kwetsbaarheid. Leeftijdsbeoordeling kan in die vroege fase onderdeel zijn van kwetsbaarheidsbeoordeling. [16] De EUAA-gids over het belang van het kind benadrukt dat informatie uit de screeningfase beslissend kan zijn om te voorkomen dat alleenstaande kinderen als algemene regel in grensprocedures terechtkomen. [17]

Dat betekent dat leeftijd al aan het begin van het proces grote gevolgen heeft. Als een jongere bij screening als volwassen wordt geregistreerd, kan hij in een procedure terechtkomen die voor kinderen eigenlijk niet bedoeld is. Als hij later alsnog minderjarig blijkt, is er mogelijk al schade ontstaan. Daarom moet de eerste beoordeling extra zorgvuldig zijn en moet er ruimte zijn om fouten te corrigeren.

Een belangrijk punt is dat documenten niet te snel mogen worden afgewezen. Artikel 25 van de Asielprocedureverordening bepaalt dat beschikbare documenten als echt worden beschouwd, tenzij er bewijs is van het tegendeel. [18] Dat is belangrijk, omdat in migratiezaken documenten soms snel worden gewantrouwd. Natuurlijk kunnen documenten vals zijn. Maar het omgekeerde komt ook voor; echte documenten worden niet vertrouwd omdat zij uit een land komen met zwakke registratie of omdat de overheid twijfelt aan de manier waarop zij zijn verkregen.

Een kinderrechtelijke benadering vraagt dan om zorgvuldigheid. De overheid mag documenten controleren, maar niet automatisch afwijzen. Zij moet kijken naar de herkomst, consistentie, verklaringen, mogelijke fouten in registratie en andere aanwijzingen. Een geboorteakte, schooldocument, vaccinatiebewijs, familieverklaring of ander document kan relevant zijn, ook als het niet het perfecte bewijsstuk is.

Ook verklaringen van de jongere zelf moeten serieus worden genomen. Artikel 25 zegt uitdrukkelijk dat verklaringen van minderjarigen in aanmerking moeten worden genomen. [19] Dat betekent niet dat alles automatisch moet worden geloofd. Maar het betekent wel dat de stem van het kind niet mag verdwijnen achter medisch onderzoek of bureaucratische twijfel. Een jongere kan uitleggen waarom documenten ontbreken, wanneer hij geboren is, hoe zijn familie zijn leeftijd bijhield of waarom officiële registratie niet mogelijk was.

Daarbij moet rekening worden gehouden met cultuur en context. Niet overal worden geboortedata op dezelfde manier beleefd of geregistreerd. In sommige contexten weten mensen hun exacte geboortedatum niet. Soms wordt leeftijd gekoppeld aan gebeurtenissen, seizoenen of schooljaren. Soms is officiële registratie later gedaan dan de geboorte. Een Europese verwachting van exacte datum, maand en jaar past niet altijd bij de realiteit van herkomstlanden. Dat betekent niet dat leeftijd irrelevant is, maar wel dat voorzichtigheid nodig is bij het beoordelen van verklaringen.

Medisch onderzoek als laatste middel

Medische leeftijdsbepaling blijft daarom een laatste middel. De Asielprocedureverordening zegt dat medische onderzoeken alleen mogen worden gebruikt wanneer er na multidisciplinaire beoordeling nog twijfel bestaat. [20] Dat is terecht. Medische methoden kunnen belastend zijn en geven geen exacte leeftijd. Zij werken met gemiddelden, marges en onzekerheden. Bovendien kunnen zij cultureel, ethisch en lichamelijk gevoelig zijn.

Europese standaarden en rechtspraak

De Raad van Europa heeft in 2022 een aanbeveling aangenomen over leeftijdsbeoordeling in migratiecontext. Daarin wordt benadrukt dat leeftijdsbeoordeling mensenrechtenproof, kindvriendelijk en gebaseerd op zorgvuldige waarborgen moet zijn. [21] De Parlementaire Vergadering van de Raad van Europa heeft eerder ook benadrukt dat leeftijdsbeoordeling alleen moet plaatsvinden bij redelijke twijfel en altijd in het belang van het kind. [22]

ECRE heeft in zijn Legal Note over leeftijdsbeoordeling in Europa benadrukt dat leeftijdsbeoordeling een centraal punt is in kinderrechtelijke bescherming binnen asielsystemen en dat fouten grote gevolgen kunnen hebben voor toegang tot rechten. [23] Die analyse is belangrijk, omdat zij laat zien dat leeftijdsbepaling geen technische randkwestie is. Het is een toegangspoort tot bescherming.

De gevolgen van verkeerde leeftijdsbepaling zijn namelijk ernstig. Een kind dat ten onrechte als volwassene wordt behandeld, kan terechtkomen in volwassen opvang, zonder voogd, zonder kindvriendelijk gehoor en zonder passende begeleiding. Hij kan worden blootgesteld aan geweld, uitbuiting of psychische schade. Hij kan zijn recht op onderwijs verliezen of in een procedure terechtkomen waarin zijn kwetsbaarheid onvoldoende wordt gezien.

Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens heeft in recente rechtspraak laten zien hoe ernstig verkeerde leeftijdsregistratie kan zijn. In de zaak T.K. tegen Griekenland ging het om een alleenstaande minderjarige die bij aankomst als volwassene werd geregistreerd, terwijl hij stelde minderjarig te zijn. De zaak betrof onder meer gebrekkige waarborgen in de leeftijdsbepaling en de gevolgen van behandeling als volwassene. [24] Zulke zaken laten zien dat leeftijdsbeoordeling niet alleen administratief is, maar mensenrechtelijke gevolgen heeft.

Ook in de zaak O.R. tegen Griekenland benadrukte het EHRM de kwetsbaarheid van een alleenstaande minderjarige asielzoeker die zonder passende opvang en begeleiding in zeer slechte omstandigheden terechtkwam. [25] Dit laat zien wat er kan gebeuren wanneer staten kinderen niet tijdig herkennen en beschermen. Het probleem is dan niet alleen een verkeerde registratie, maar het hele beschermingssysteem dat daardoor niet in werking treedt.

Dat is de kern van het risico. Leeftijdsbeoordeling is niet alleen een vraag aan het begin van de procedure. De uitkomst activeert of blokkeert een hele reeks rechten. Als de uitkomst fout is, werkt die fout door in opvang, procedure, rechtsbijstand, gezinshereniging, detentie, terugkeer en rechterlijke bescherming.

Rechtsbescherming tegen een verkeerde leeftijd

Daarom moet er altijd toegang zijn tot rechtsbescherming. Een jongere moet de uitkomst van een leeftijdsbeoordeling kunnen aanvechten. De EUAA-gids over het belang van het kind benadrukt dat documentatie, transparantie en beroep belangrijk zijn, en dat het kind met steun van een voogd toegang moet hebben tot juridische vertegenwoordiging om de uitkomst te betwisten volgens de nationale praktijk. [26]

Artikel 47 van het EU-Handvest is hierbij belangrijk. Dat artikel garandeert het recht op een doeltreffende voorziening in rechte en een eerlijk proces. [27] Als leeftijdsbepaling bepaalt of iemand als kind of volwassene wordt behandeld, moet die beslissing controleerbaar zijn. Anders kan een fout grote gevolgen hebben zonder effectieve correctie.

Ook artikel 13 EVRM, het recht op een effectief rechtsmiddel, kan relevant zijn wanneer verkeerde leeftijdsbepaling leidt tot schending van mensenrechten, bijvoorbeeld door ongeschikte opvang, detentie of terugkeer. [28] Voor kinderen is effectieve rechtsbescherming extra belangrijk, omdat zij zelf vaak niet in staat zijn om juridische stappen te zetten. Daarom zijn voogd, advocaat en kindvriendelijke informatie noodzakelijk.

Het EU-Migratiepact maakt dit onderwerp urgenter. De nieuwe regels leggen meer nadruk op snelle screening, procedurele selectie, grensprocedures en registratie. Als leeftijd vroeg wordt vastgesteld of betwist, kan dat bepalen of iemand in een gewone procedure of in een zwaardere procedure terechtkomt. Het kan ook bepalen of iemand toegang krijgt tot kindgerichte opvang of als volwassene wordt behandeld.

Daarom moet leeftijdsbepaling onder het Pact niet worden gebruikt als snelle filter, maar als zorgvuldige beschermingsvraag. De eerste vraag moet niet zijn: hoe snel kunnen we bepalen of iemand volwassen is? De eerste vraag moet namelijk zijn, hoe voorkomen we dat een kind ten onrechte als volwassene wordt behandeld?

Dat betekent niet dat autoriteiten nooit kritisch mogen zijn. Het kan voorkomen dat volwassenen zeggen minderjarig te zijn om toegang te krijgen tot kindvoorzieningen. Dat is een reëel punt. Maar de oplossing daarvoor is niet een harder systeem dat kinderen sneller wantrouwt. De oplossing is een beter systeem; multidisciplinair, deskundig, transparant, met medische methoden alleen als laatste middel en met voordeel van de twijfel bij onzekerheid.

Technologie, Eurodac en correctie van fouten

Ook technologie roept nieuwe vragen op. In sommige landen wordt gesproken over kunstmatige intelligentie of gezichtsleeftijdsschatting om leeftijd te bepalen. Zulke technologie kan aantrekkelijk lijken omdat zij snel is. Maar snelheid is niet hetzelfde als betrouwbaarheid. Trauma, ondervoeding, etniciteit, leefomstandigheden en datasetbias kunnen invloed hebben op uiterlijke leeftijd. Zeker bij asielzoekende jongeren moet technologie nooit de plaats innemen van een menselijke, multidisciplinaire en kindgerichte beoordeling.

De EUAA-gids maakt duidelijk dat leeftijdsbeoordeling moet passen bij de individuele omstandigheden van het kind en dat informatie begrijpelijk, leeftijdspassend en transparant moet zijn. [29] Dat principe geldt ook voor nieuwe technologie. Als een kind niet begrijpt hoe een methode werkt, welke gegevens worden gebruikt en hoe hij de uitkomst kan aanvechten, is de waarborg zwak.

Wat Nederland concreet dient te bewaken

Voor Nederland betekent dit dat de uitvoering zorgvuldig moet blijven. De IND, AVIM, KMar, Nidos, advocaten, artsen, tolken en rechters spelen allemaal een rol. Een jongere zonder documenten moet niet door één snelle indruk als volwassen worden behandeld. Er moet worden gekeken naar documenten, verklaringen, context, ontwikkeling, gedrag, psychosociale factoren en medische informatie wanneer dat echt nodig is. En zolang twijfel blijft, moet bescherming vooropstaan.

De AIDA-landeninformatie over Nederland beschrijft dat wanneer IND, AVIM of KMar niet kunnen vaststellen dat iemand evident ouder dan achttien is, en minderjarigheid niet kan worden bewezen en er geen EU-Vis- of Eurodac-hit is, een medisch leeftijdsonderzoek kan plaatsvinden. [30] Dat laat zien hoe ingewikkeld de praktijk is. Verschillende instanties spelen een rol, eerdere registraties in Europese systemen kunnen meetellen en medisch onderzoek kan gevolgen hebben voor opvang, procedure en verantwoordelijkheid.

Juist eerdere registraties zijn gevoelig. Als een jongere in een ander land als volwassene is geregistreerd, kan dat later zwaar wegen. Maar die eerdere registratie kan ook fout zijn geweest. Misschien was er geen tolk. Misschien begreep de jongere de vraag niet. Misschien heeft iemand anders zijn leeftijd opgegeven. Misschien wilde de jongere sneller doorreizen en zei hij wat hem werd opgedragen. Eerdere registratie mag dus niet blind beslissend zijn. Zij moet controleerbaar blijven.

Dit raakt ook aan Eurodac. De nieuwe Eurodacverordening, Verordening (EU) 2024/1358, verlaagt de leeftijd voor biometrische registratie naar zes jaar. [31] Dat betekent dat leeftijd steeds sterker verbonden wordt met registratie en databanken. Voor kinderen kan dat bescherming bieden wanneer zij worden geïdentificeerd en niet verdwijnen. Maar het kan ook risico’s opleveren wanneer verkeerde gegevens in systemen blijven circuleren en later tegen hen worden gebruikt.

Daarom moet correctie van fouten mogelijk zijn. Als een jongere verkeerd is geregistreerd, moet er een duidelijke procedure zijn om dat recht te zetten. Een foutieve leeftijd mag niet jarenlang doorwerken omdat een database ooit iets anders heeft vastgelegd. Echte rechtsbescherming betekent dat een kind of zijn vertegenwoordiger niet gevangen raakt in een administratief label.

Mijn conclusie is dat minderjarigheid bewijzen in het asielrecht veel meer is dan een bewijsprobleem. Het is een kinderrechtenprobleem. De vraag is niet alleen of iemand jonger is dan achttien. De vraag is hoe een systeem omgaat met onzekerheid over leeftijd. Kiest het systeem bij twijfel voor bescherming, of voor wantrouwen? Krijgt een jongere uitleg, voogdij en juridische hulp, of wordt hij alleen beoordeeld op uiterlijk en documenten? Wordt medisch onderzoek als laatste middel gebruikt, of als snelle oplossing?

Onder het EU-Migratiepact wordt dit een belangrijke test. De regels erkennen dat leeftijdsbeoordeling zorgvuldig, multidisciplinair en kindgericht moet zijn. Zij erkennen ook dat medische onderzoeken pas als laatste middel mogen worden gebruikt en dat bij onduidelijke uitkomsten het voordeel van de twijfel moet gelden. Maar de praktijk zal bepalen of die waarborgen echt werken.

Een kind zonder paspoort is niet automatisch ongeloofwaardig. Een jongere die ouder lijkt, is niet automatisch volwassen. Een document dat uit een instabiel land komt, is niet automatisch waardeloos. En een medische schatting is geen exacte waarheid. Minderjarigheid bewijzen vraagt daarom om zorgvuldigheid, menselijkheid en juridische nederigheid.

Want uiteindelijk gaat het niet alleen om een geboortedatum. Het gaat om de vraag of een kind toegang krijgt tot de bescherming die bij kind-zijn hoort. Een fout daarbij kan groot zijn. Daarom moet het uitgangspunt zijn volgens mijn mening; controle waar nodig, maar bescherming waar twijfel blijft.