Wanneer iemand bescherming krijgt in Nederland, betekent dat nog niet automatisch dat zijn gezin veilig is. Een vader krijgt een asielvergunning, maar zijn vrouw en kinderen zitten nog in een oorlogsgebied. Een minderjarige vluchteling wordt in Nederland erkend, maar zijn ouders zijn achtergebleven. Een vrouw krijgt subsidiaire bescherming, terwijl haar echtgenoot in een buurland zonder stabiel verblijf wacht.

In zulke situaties lijkt gezinshereniging de logische volgende stap. De persoon mag niet worden teruggestuurd naar gevaar. Het gezin kan vaak ook niet veilig samenleven in het land van herkomst. Toch kan de staat zeggen dat het gezin niet direct mag overkomen. Eerst moet worden gewacht.

Wat een wachttijd voor een gezin betekent

Een wachttijd bij gezinshereniging betekent dat een referent gedurende een bepaalde periode rechtmatig in Nederland moet hebben verbleven of een bepaalde verblijfsstatus moet hebben gehad voordat hij zijn gezinsleden kan laten overkomen. De aanvraag kan dan pas later worden ingediend of pas later worden ingewilligd.

Voor de overheid is een wachttijd een instrument van migratiecontrole. De staat wil tijd krijgen om te beoordelen of het verblijf van de referent duurzaam genoeg is. Ook kan een wachttijd worden gebruikt om druk op opvang, huisvesting, uitvoeringscapaciteit en publieke voorzieningen te beperken.

Voor het gezin betekent een wachttijd iets anders. Het betekent dat partners, ouders en kinderen nog langer gescheiden blijven, ook wanneer vaststaat dat zij een echt gezin vormen en ook wanneer terugkeer naar het land van herkomst niet veilig is.

Daarom zijn wachttijden juridisch gevoelig. Zij raken direct aan het recht op familie- en gezinsleven. Artikel 8 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens beschermt het recht op respect voor het gezinsleven. Artikel 7 van het EU-Handvest beschermt hetzelfde belang binnen het Unierecht. Wanneer kinderen betrokken zijn, moet hun belang als eerste overweging worden meegewogen op grond van artikel 24 van het EU-Handvest en artikel 3 van het VN-Kinderrechtenverdrag. [1]

Dit betekent niet dat iedere wachttijd automatisch verboden is. Staten mogen gezinshereniging reguleren. Zij mogen voorwaarden stellen en onderscheid maken tussen verschillende verblijfsposities. Maar een wachttijd mag niet zo lang, star of automatisch zijn dat het recht op gezinsleven in de praktijk wordt uitgehold.

Het juridische probleem ontstaat vooral doordat tijd in gezinszaken niet neutraal is. Een wachttijd is geen gewone administratieve termijn. Zij bepaalt of een kind zijn ouder jarenlang niet ziet, of een partner in gevaar blijft en of een gezin pas na lange tijd weer samen kan leven.

Een wachttijd van twee jaar klinkt op papier overzichtelijk. In werkelijkheid begint de scheiding vaak veel eerder. Eerst is er de vlucht. Daarna volgt de asielprocedure. Vervolgens krijgt de referent bescherming. Daarna begint de wachttijd. Daarna moet de gezinsherenigingsaanvraag nog worden behandeld. Daarna moeten gezinsleden documenten verzamelen, naar een ambassade reizen, een mvv ophalen en daadwerkelijk naar Nederland reizen.

De feitelijke scheiding kan daardoor veel langer duren dan de wettelijke wachttijd zelf.

Een kind dat zijn vader twee jaar niet ziet, mist niet alleen twee kalenderjaren. Het mist dagelijkse verzorging, opvoeding, veiligheid, taalontwikkeling, hechting en gewone gezinsmomenten. Voor een kind van vier jaar is twee jaar de helft van zijn leven.

Daarom moet bij wachttijden niet alleen worden gekeken naar de juridische termijn in de wet. Er moet worden gekeken naar de totale duur van de gezinsbreuk en naar de gevolgen daarvan voor de betrokken personen.

Europese ruimte en grondrechtelijke grenzen

Binnen de Europese Gezinsherenigingsrichtlijn bestaat ruimte voor wachttijden. Artikel 8 van die richtlijn bepaalt dat lidstaten mogen verlangen dat de referent gedurende een bepaalde periode rechtmatig op hun grondgebied heeft verbleven voordat gezinsleden zich bij hem mogen voegen. Die periode mag in beginsel niet langer zijn dan twee jaar. [2]

De richtlijn erkent daarmee dat wachttijden niet per definitie onverenigbaar zijn met het Europese recht. Een staat mag dus enige stabiliteit van verblijf verlangen voordat het gezin wordt toegelaten.

Maar de richtlijn moet worden gelezen in het licht van grondrechten. De bevoegdheid om een wachttijd te hanteren betekent niet dat de overheid die termijn blind mag toepassen. Artikel 17 van de Gezinsherenigingsrichtlijn verplicht lidstaten bij afwijzing of intrekking rekening te houden met de aard en hechtheid van de familieband, de duur van het verblijf en de familiale, culturele en sociale banden met het land van herkomst.

Ook artikel 8 EVRM blijft gelden. Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens toetst of een staat een eerlijk evenwicht heeft gevonden tussen het belang van migratiecontrole en het belang van het gezin.

De zaak M.A. tegen Denemarken is daarbij belangrijk. Het ging om een Syrische man met tijdelijke bescherming in Denemarken. Hij wilde zijn vrouw laten overkomen, maar de Deense wet bepaalde dat hij eerst drie jaar moest wachten voordat gezinshereniging mogelijk was.

Het Europees Hof accepteerde dat staten bij personen met tijdelijke of subsidiaire bescherming een zekere beoordelingsruimte hebben. Toch oordeelde het Hof dat Denemarken artikel 8 EVRM had geschonden. De wachttijd van drie jaar was zeer lang, vooral omdat de echtgenote in Syrië achterbleef, waar burgers werden blootgesteld aan willekeurig geweld en mishandeling. [3]

Belangrijk was ook dat de Deense regeling nauwelijks ruimte bood voor een individuele beoordeling. De autoriteiten pasten de wachttijd vooral automatisch toe. Daardoor werd onvoldoende gekeken naar de concrete situatie van het gezin, de duur van de scheiding en de onmogelijkheid om het gezinsleven in Syrië uit te oefenen.

Het Hof zei dus niet dat iedere wachttijd verboden is. Het zei wel dat een lange en automatische wachttijd bij gezinshereniging een onevenredige aantasting van het gezinsleven kan vormen.

In M.T. en anderen tegen Zweden kwam het Europees Hof tot een andere uitkomst. Ook daar ging het om een beperking van gezinshereniging voor een persoon met subsidiaire bescherming. Zweden had tijdelijk strengere regels ingevoerd tijdens een periode van hoge asielinstroom.

Het Hof vond in die zaak geen schending van artikel 8 EVRM. De feitelijke duur van de beperking was korter, de maatregel had een tijdelijk karakter en de autoriteiten hadden de individuele omstandigheden beoordeeld. Ook achtte het Hof het relevant dat er uiteindelijk uitzicht bestond op hereniging. [4]

Beperkt, tijdelijk en individueel toetsbaar

Deze twee uitspraken laten samen zien waar het juridische probleem zit. Het gaat niet alleen om het bestaan van een wachttijd. Het gaat om de lengte, de automatische toepassing, de mogelijkheid van uitzonderingen, de feitelijke duur van de scheiding, de situatie in het land van herkomst en de belangen van kinderen.

Een wachttijd kan juridisch aanvaardbaar zijn wanneer zij beperkt, tijdelijk en individueel toetsbaar is. Zij wordt problematisch wanneer zij zonder echte uitzondering wordt toegepast op gezinnen die nergens anders veilig kunnen samenleven.

Sinds 12 juni 2026 heeft Nederland een tweestatusstelsel ingevoerd dat ook gevolgen heeft voor nareis. Voor verdragsvluchtelingen en subsidiair beschermden gelden niet langer precies dezelfde voorwaarden.

Een verdragsvluchteling is iemand die persoonlijk vervolging vreest vanwege bijvoorbeeld ras, godsdienst, nationaliteit, politieke overtuiging of het behoren tot een bepaalde sociale groep. Een subsidiair beschermde voldoet niet aan die vluchtelingendefinitie, maar loopt bij terugkeer wel een reëel risico op ernstige schade, zoals foltering, de doodstraf of ernstig gevaar door willekeurig geweld in een gewapend conflict.

Voor subsidiair beschermden geldt in Nederland nu in beginsel een wachttijd van twee jaar voordat zij gezinsleden via nareis kunnen laten overkomen. Daarnaast moeten zij zelfstandig, duurzaam en voldoende inkomen hebben en over eigen huisvesting beschikken. [5]

Deze wachttijd begint volgens de huidige Nederlandse uitleg op het moment waarop de verblijfsvergunning asiel is verleend. Bij de beslissing op de nareisaanvraag moeten twee jaren zijn verstreken. Als dat nog niet zo is, kan de IND de aanvraag afwijzen. [6]

Dat lijkt juridisch duidelijk, maar de praktische gevolgen kunnen zwaar zijn. Een subsidiair beschermde kan eerst lang op zijn asielbesluit hebben gewacht. Daarna moet hij twee jaar wachten. Vervolgens kan de nareisprocedure zelf nog maanden duren. In die periode kan zijn gezin in een onveilig land of in een vluchtelingenkamp achterblijven.

De Nederlandse regeling zal daarom in concrete zaken moeten worden toegepast binnen de grenzen van artikel 8 EVRM. De wet kan een algemene wachttijd voorschrijven, maar het EVRM verlangt dat de gevolgen voor het gezinsleven niet buiten verhouding raken.

Een automatische afwijzing uitsluitend omdat de termijn nog niet is verstreken, kan problematisch worden wanneer sprake is van zeer jonge kinderen, acute onveiligheid, ernstige ziekte, langdurige feitelijke scheiding of een situatie waarin het gezin nergens anders veilig kan samenleven.

Bij wachttijden voor vluchtelingengezinnen speelt bovendien een bijzonder punt. De scheiding van het gezin is meestal niet vrijwillig ontstaan. De referent heeft niet simpelweg gekozen om vooruit te reizen en daarna rustig te bekijken wanneer het gezin volgt. Hij is vaak gevlucht omdat blijven gevaarlijk was.

Dat onderscheidt vluchtelingen en subsidiair beschermden van veel andere migranten. Een arbeidsmigrant kan soms kiezen om met zijn gezin in het land van herkomst te blijven wanneer hij niet aan de voorwaarden voor gezinshereniging voldoet. Een persoon met internationale bescherming kan vaak niet terug naar het land van herkomst zonder gevaar.

Beschermden kunnen vaak nergens anders samenleven

Wanneer een staat dan zegt dat het gezin maar moet wachten, betekent dat in werkelijkheid vaak dat het gezin helemaal nergens veilig samen kan leven.

Dit is waarom wachttijden bij gezinshereniging van beschermden strenger moeten worden beoordeeld dan wachttijden bij sommige andere vormen van migratie. De staat beperkt niet alleen toegang tot Nederland. Hij verlengt een scheiding die door vervolging, oorlog of ernstig gevaar is ontstaan.

De vraag is dan of die verlenging noodzakelijk en evenredig is.

Voor de overheid kunnen opvangdruk, woningnood en uitvoeringsproblemen zwaar wegen. Nederland heeft te maken met een hoge druk op asielopvang, gemeenten, huisvesting en de IND. De staat mag die belangen meenemen.

Maar algemene capaciteitsproblemen mogen niet zonder meer het individuele recht op gezinsleven overheersen. Als de overheid structureel te weinig capaciteit heeft om aanvragen snel te behandelen of statushouders te huisvesten, is dat niet automatisch een voldoende rechtvaardiging om kinderen en ouders jarenlang gescheiden te houden.

Een wachttijd die wordt ingevoerd om het systeem te ontlasten, moet nog steeds worden beoordeeld op haar gevolgen voor concrete gezinnen. Hoe langer de wachttijd duurt, hoe sterker de staat moet uitleggen waarom juist dit gezin moet blijven wachten.

Bij kinderen wordt die toets nog zwaarder. Artikel 3 van het VN-Kinderrechtenverdrag en artikel 24 van het EU-Handvest bepalen dat het belang van het kind een eerste overweging moet zijn. Dit betekent niet dat het kind altijd automatisch wint, maar het belang moet werkelijk worden vastgesteld en zwaar worden meegewogen. [7]

De overheid moet daarom kijken naar de leeftijd van het kind, de band met de ouder in Nederland, de veiligheid van de verblijfplaats, de verzorgingssituatie, gezondheid, onderwijs, ontwikkeling en de duur van de scheiding.

Een standaardzin dat het kinderbelang is meegewogen is niet genoeg. Uit de beslissing moet blijken wat de concrete gevolgen voor het kind zijn en waarom het migratiebelang desondanks zwaarder weegt.

Een wachttijd kan voor een kind extra schadelijk zijn wanneer de achterblijvende ouder afwezig, overleden, vermist of niet in staat tot verzorging is. Dan gaat het niet alleen om emotionele hereniging, maar om dagelijkse bescherming en opvoeding.

Ook de leeftijd van een kind in de procedure is belangrijk. Kinderen kunnen meerderjarig worden terwijl de overheid beslist. Het Hof van Justitie heeft in A en S geoordeeld dat een alleenstaande minderjarige vluchteling zijn recht op hereniging met zijn ouders niet verliest doordat hij tijdens de asielprocedure achttien wordt. De leeftijd op het moment van de asielaanvraag is beslissend. [8]

Rechten mogen niet afhangen van overheidstempo

Deze rechtspraak laat zien dat rechten niet afhankelijk mogen worden van de snelheid van de overheid. Als een kind door proceduretijd meerderjarig wordt, mag dat niet automatisch het recht op gezinshereniging vernietigen.

Hetzelfde probleem kan bij wachttijden ontstaan. Een kind dat bij het begin van de scheiding jong is, kan door wachttijd en procedureduur een andere levensfase bereiken voordat hereniging mogelijk wordt. Juridisch moet worden voorkomen dat de staat door tijdsverloop zelf de familieband verzwakt en daarna stelt dat hereniging minder noodzakelijk is.

Wachttijden kunnen bovendien indirect druk zetten op achterblijvende gezinsleden om gevaarlijke routes te nemen. Wanneer de legale route jarenlang gesloten blijft, kunnen partners of kinderen besluiten zelf te vluchten. Zij kunnen dan afhankelijk worden van mensensmokkelaars, irreguliere grensovergangen en gevaarlijke reizen.

Een streng nareisbeleid kan daardoor het tegenovergestelde effect hebben van wat het zegt te willen bereiken. In plaats van veilige en gecontroleerde gezinshereniging ontstaat meer druk op onveilige migratieroutes.

Dit is een belangrijk beschermingsargument. Nareis is niet alleen een manier waarop extra mensen naar Nederland komen. Het is ook een legale route die kan voorkomen dat gezinsleden op eigen kracht gevaarlijke routes gebruiken.

Wanneer die route door wachttijden te lang wordt geblokkeerd, kan het beleid mensen juist richting irreguliere migratie duwen.

Ook integratie wordt geraakt door wachttijden. Een vluchteling die voortdurend bang is voor zijn achtergebleven gezin, kan moeilijk herstellen, de taal leren, werken of studeren. Psychische stress over de veiligheid van partner en kinderen kan integratie vertragen.

Gezinshereniging kan daarom juist bijdragen aan stabiliteit en zelfstandigheid. Iemand die weet dat zijn gezin veilig is, kan zich beter richten op opbouw van een nieuw bestaan. Een wachttijd kan die opbouw juist belemmeren.

De overheid kan daartegenover stellen dat inkomen en huisvesting eerst op orde moeten zijn voordat het gezin komt. Dat argument is niet onredelijk. Een gezin heeft een woning, bestaansmiddelen en toegang tot voorzieningen nodig.

Maar wanneer de wachttijd wordt gecombineerd met een inkomens- en huisvestingseis, kan de drempel zeer hoog worden. Een subsidiair beschermde moet dan niet alleen wachten, maar na die wachttijd ook aantonen dat hij voldoende verdient en geschikte huisvesting heeft. In een krappe woningmarkt en met een nieuwe startpositie op de arbeidsmarkt kan dit jaren duren.

Dan verandert een tijdelijke wachttijd in een langdurige praktische blokkade.

Het Europees Hof heeft in B.F. en anderen tegen Zwitserland duidelijk gemaakt dat ook financiële voorwaarden bij gezinshereniging van vluchtelingen flexibel moeten worden toegepast. Het Hof vond in verschillende zaken dat Zwitserland onvoldoende had onderzocht of de betrokken vluchtelingen alles hadden gedaan wat redelijkerwijs van hen kon worden verwacht om financieel zelfstandig te worden. [9]

Wachttijd, inkomen, huisvesting en discriminatie

Die redenering is ook relevant bij wachttijden die worden gecombineerd met inkomen en huisvesting. De overheid moet niet alleen vragen of iemand aan de norm voldoet, maar ook waarom hij daar nog niet aan voldoet, welke inspanningen zijn verricht en of voortdurende scheiding nog evenredig is.

Een persoon die ernstig ziek is, getraumatiseerd is of zorg draagt voor kinderen kan niet altijd binnen korte tijd een stabiel inkomen en woning verwerven. Wanneer het gezin daardoor jarenlang gescheiden blijft, moet de staat uitleggen waarom dat nog een eerlijk evenwicht is.

Wachttijden kunnen ook discriminerende effecten hebben. Wanneer verdragsvluchtelingen sneller hun gezin mogen laten overkomen dan subsidiair beschermden, ontstaat een verschil in behandeling tussen twee groepen die allebei internationale bescherming krijgen.

Zo’n verschil is niet automatisch verboden. Het Europese en nationale recht maken onderscheid tussen vluchtelingenstatus en subsidiaire bescherming. Staten kunnen aanvoeren dat subsidiaire bescherming in sommige situaties tijdelijker is.

Toch moet het onderscheid objectief en redelijk worden gerechtvaardigd. Als subsidiair beschermden feitelijk jarenlang niet kunnen terugkeren, wordt het moeilijker om te verklaren waarom hun gezinsleven aanzienlijk minder bescherming krijgt.

Een kind van een subsidiair beschermde ervaart de afwezigheid van zijn ouder niet minder zwaar dan een kind van een verdragsvluchteling. Een partner in een oorlogsgebied is niet veilig omdat het gevaar juridisch als “ernstige schade” en niet als “vervolging” wordt gekwalificeerd.

De juridische status van de referent mag dus niet alle menselijke gevolgen van gezinsbreuk uit beeld drukken.

Het Europees Hof accepteerde in M.T. en anderen tegen Zweden wel dat subsidiair beschermden tijdelijk anders werden behandeld dan vluchtelingen, maar dat oordeel was sterk verbonden met de omstandigheden van die zaak. De maatregel was tijdelijk, de feitelijke wachttijd was beperkt en er was een beoordeling van de individuele situatie. [10]

Daaruit volgt niet dat elk verschil tussen vluchtelingen en subsidiair beschermden automatisch rechtmatig is. De concrete duur, gevolgen en uitzonderingsmogelijkheden blijven beslissend.

Ook het moment waarop een wachttijd begint, kan juridisch belangrijk zijn. Als de termijn pas begint na verlening van de verblijfsvergunning, wordt de eerdere wachttijd tijdens de asielprocedure niet meegeteld. Voor het gezin voelt de scheiding echter al vanaf het moment van vlucht of vertrek.

Een staat kan juridisch zeggen dat de wachttijd pas begint na erkenning. Vanuit artikel 8 EVRM moet echter ook de totale duur van de feitelijke scheiding worden meegewogen. Een gezin dat al drie jaar gescheiden is voordat de vergunning wordt verleend, bevindt zich anders dan een gezin dat pas kort gescheiden is.

Dit betekent niet dat de overheid iedere eerdere periode juridisch als wachttijd moet meetellen. Het betekent wel dat de totale duur relevant is voor de proportionaliteit.

Uitzonderingen voor urgente situaties

Wachttijden zijn ook problematisch wanneer zij geen duidelijke uitzonderingsmogelijkheid hebben. Een algemene regel kan nodig zijn voor voorspelbaarheid en gelijke behandeling. Maar mensenrechtelijke bescherming verlangt dat uitzonderlijke situaties niet worden platgedrukt door de regel.

Denk aan een kind dat zonder verzorger is achtergebleven. Een ernstig zieke partner die afhankelijk is van de referent. Een gezin dat in een gebied leeft waar burgers dagelijks gevaar lopen. Een alleenstaande ouder die door de wachttijd zijn kinderen langdurig niet kan beschermen.

In zulke situaties moet de overheid kunnen onderzoeken of onmiddellijke of eerdere gezinshereniging noodzakelijk is. Wanneer de wet of uitvoeringspraktijk daarvoor geen werkelijke ruimte biedt, wordt de wachttijd juridisch kwetsbaar.

Een uitzondering hoeft niet gemakkelijk te worden toegekend. Zij moet wel reëel bestaan. Een uitzonderingsmogelijkheid die alleen op papier staat en in de praktijk nooit wordt gebruikt, biedt onvoldoende bescherming.

Ook de kwaliteit van de motivering is belangrijk. Wanneer een aanvraag wordt afgewezen vanwege een wachttijd, moet duidelijk zijn waarom de algemene regel in deze zaak zwaarder weegt dan het gezinsbelang.

De beslissing moet ingaan op de duur van de scheiding, de verblijfplaats en veiligheid van gezinsleden, de aanwezigheid van kinderen, medische omstandigheden, afhankelijkheid en de mogelijkheid om elders samen te leven.

Een besluit dat alleen zegt dat de termijn nog niet is verstreken, kan te weinig zijn wanneer de aanvrager concrete mensenrechtelijke omstandigheden heeft aangevoerd.

De rechter moet die beoordeling kunnen controleren. Artikel 47 van het EU-Handvest garandeert een doeltreffende voorziening in rechte. Artikel 8 EVRM verlangt dat een rechter kan toetsen of de staat een eerlijk evenwicht heeft gevonden.

Effectieve rechtsbescherming betekent dat de betrokkene moet weten waarom de wachttijd wordt toegepast en welke feiten volgens de overheid onvoldoende zijn voor een uitzondering. Ook moet de rechter kunnen beoordelen of de belangen van kinderen en het gezinsleven werkelijk zijn onderzocht.

Een wachttijd kan bovendien problematisch zijn wanneer zij leidt tot verlies van rechten. Stel dat een kind op het moment van de vlucht minderjarig is, maar tijdens de wachttijd meerderjarig wordt. Als de overheid daarna zegt dat het kind niet meer onder de nareisregeling valt, heeft de wachttijd zelf het recht uitgehold.

Het Europese recht probeert dit in bepaalde situaties te voorkomen door aan te sluiten bij een eerder moment, zoals het moment van de asielaanvraag of de aanvraag om gezinshereniging. De gedachte daarachter is eenvoudig: de overheid mag niet profiteren van eigen proceduretijd.

Psychologische en sociale gevolgen

Wachttijden kunnen daarnaast psychologische en sociale gevolgen hebben. Gezinsleden leven vaak in onzekerheid. Zij weten niet of en wanneer hereniging mogelijk wordt. De referent in Nederland voelt schuld omdat hij veilig is terwijl zijn gezin achterblijft. De achterblijvende partner draagt alleen de zorg voor kinderen of leeft zonder bescherming.

Die gevolgen zijn juridisch niet altijd gemakkelijk te meten, maar zij zijn wel relevant voor artikel 8 EVRM. Gezinsleven gaat niet alleen over fysieke aanwezigheid in één woning. Het gaat ook over zorg, steun, opvoeding, nabijheid en de mogelijkheid een gezamenlijk leven te leiden.

Een langdurige wachttijd ontneemt het gezin precies die mogelijkheid.

De overheid kan wijzen op digitale communicatie. Partners kunnen bellen, appen of videobellen. Dat kan contact onderhouden, maar het vervangt geen gezinsleven tussen ouder en kind of tussen echtgenoten die door gevaar en grenzen van elkaar gescheiden zijn.

Voor jonge kinderen is digitaal contact bovendien beperkt. Een baby of peuter bouwt geen volledige ouder-kindrelatie op via een scherm. Een ouder kan via videobellen geen dagelijkse verzorging, bescherming of opvoeding bieden.

Daarom mag digitaal contact niet te gemakkelijk worden gebruikt om langdurige fysieke scheiding te rechtvaardigen.

Wachttijden hebben ook een genderdimensie. In veel vluchtelingengezinnen reist één gezinslid vooruit, vaak een man, terwijl vrouwen en kinderen achterblijven in een kwetsbare positie. Maar het kan ook andersom zijn: een vrouw krijgt bescherming in Nederland terwijl haar echtgenoot en kinderen elders blijven.

Achterblijvende vrouwen kunnen extra risico lopen op uitbuiting, seksueel geweld, armoede en afhankelijkheid van familie of derden. Achterblijvende mannen kunnen risico lopen op dienstplicht, detentie of geweld. De individuele context moet daarom worden onderzocht.

Een neutrale wachttijd kan in werkelijkheid verschillende groepen ongelijk raken. Daarom is een individuele beoordeling noodzakelijk.

Ook moet worden gekeken naar de verhouding tussen wachttijd en het doel van bescherming. Internationale bescherming heeft als kern dat iemand niet naar gevaar mag worden teruggestuurd. Maar als gezinsleden in datzelfde gevaar blijven en gezinshereniging jarenlang wordt uitgesteld, blijft de bescherming onvolledig.

De referent is dan veilig, maar het gezin als sociale eenheid niet.

Dat is niet altijd juridisch beslissend, maar het is wel belangrijk voor de beoordeling van proportionaliteit. De staat beschermt één persoon, terwijl hij het herstel van het gezin uitstelt om bestuurlijke of politieke redenen.

De vraag is dan hoeveel uitstel nog te rechtvaardigen is.

Waarom uitstel juridisch ingrijpend is

Mijn conclusie is dat wachttijden bij gezinshereniging juridisch problematisch kunnen zijn omdat zij het recht op gezinsleven niet direct ontkennen, maar wel jarenlang kunnen uitstellen.

Juist dat maakt ze ingewikkeld. Een wachttijd lijkt minder zwaar dan een definitieve afwijzing. Maar voor een kind, partner of ouder kan langdurig wachten bijna hetzelfde effect hebben als weigering, zeker wanneer de feitelijke scheiding al jaren duurt.

Het Europese recht verbiedt wachttijden niet absoluut. Staten mogen migratie reguleren en mogen onder voorwaarden verlangen dat een referent eerst enige tijd rechtmatig verblijf heeft. Ook mogen zij onderscheid maken tussen verschillende verblijfsstatussen.

Maar wachttijden moeten beperkt, proportioneel en individueel toetsbaar blijven. Zij worden problematisch wanneer zij automatisch worden toegepast, wanneer zij te lang duren, wanneer zij geen ruimte laten voor uitzonderingen of wanneer de overheid de belangen van kinderen en kwetsbare gezinsleden onvoldoende onderzoekt.

Voor vluchtelingen en subsidiair beschermden is dit extra belangrijk. Zij kunnen vaak niet veilig terugkeren om hun gezinsleven in het land van herkomst uit te oefenen. Wachten betekent voor hen niet dat het gezin tijdelijk elders samen kan leven. Wachten betekent vaak dat het gezin nergens samen veilig kan zijn.

Daarom moet bij iedere wachttijd worden gevraagd wat zij in het concrete gezin veroorzaakt. Hoelang zijn de gezinsleden al gescheiden? Waar bevinden zij zich? Zijn er kinderen? Is er medische of psychische kwetsbaarheid? Kan het gezin ergens anders samenleven? Is de wachttijd werkelijk tijdelijk of wordt zij door procedureduur, inkomen en huisvesting een langdurige blokkade?

Een wachttijd is juridisch verdedigbaar wanneer zij een redelijk migratiedoel dient en ruimte laat voor menselijkheid in uitzonderlijke gevallen.

Een wachttijd wordt juridisch problematisch wanneer zij een gezin niet alleen laat wachten, maar feitelijk verhindert om binnen afzienbare tijd weer gezin te zijn.