“Bestaat er eigenlijk een recht op asiel?” Die vraag lijkt eenvoudig. Artikel 18 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie heet letterlijk “Het recht op asiel”. Toch betekent dit niet dat iedere persoon die naar Europa komt automatisch recht heeft op een verblijfsvergunning, zelf een land mag uitkiezen of vanuit iedere plaats ter wereld toegang tot Europa kan eisen. Artikel 18 beschermt wel degelijk een juridisch recht, maar de precieze inhoud daarvan wordt bepaald door het Vluchtelingenverdrag, de Europese verdragen en de Europese asielwetgeving.

Artikel 18 als juridische grondslag voor het recht op asiel

Artikel 18 bepaalt dat het recht op asiel wordt gegarandeerd met inachtneming van het Vluchtelingenverdrag van Genève van 28 juli 1951, het Protocol van 31 januari 1967 en de regels van het Verdrag betreffende de Europese Unie en het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie. [1] Het artikel zegt dus niet alleen dat lidstaten een asielbeleid mogen voeren. Het gebruikt de woorden “het recht op asiel” en bepaalt dat dit recht moet worden gegarandeerd.

Sinds de inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon op 1 december 2009 heeft het EU-Handvest dezelfde juridische waarde als de Europese verdragen. Artikel 18 is daardoor onderdeel van het primaire recht van de Europese Unie. Europese instellingen moeten het recht respecteren en lidstaten zijn eraan gebonden wanneer zij Europees recht uitvoeren. Een nationale overheid die een Europese asielprocedure toepast, een grensprocedure uitvoert of een asielzoeker aan een andere lidstaat wil overdragen, handelt dus binnen het bereik van het Handvest.

Artikel 18 staat niet op zichzelf. Artikel 78 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie verplicht de EU om een gemeenschappelijk beleid voor asiel, subsidiaire bescherming en tijdelijke bescherming te ontwikkelen. Dat beleid moet een passende status bieden aan iedere derdelander die internationale bescherming nodig heeft en moet het beginsel van non-refoulement respecteren. Het beleid moet bovendien in overeenstemming zijn met het Vluchtelingenverdrag en andere relevante internationale verdragen. [2]

Het verschil met de Universele Verklaring en het Vluchtelingenverdrag

De Europese formulering gaat op een belangrijk punt verder dan de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens. Artikel 14 van die verklaring bepaalt dat iedereen het recht heeft om in andere landen asiel te zoeken en daarvan te genieten. Het artikel zegt echter niet letterlijk dat iedere staat verplicht is om aan iedere verzoeker asiel te verlenen. De Universele Verklaring maakt duidelijk dat mensen mogen vluchten en bescherming mogen zoeken, maar laat de precieze verplichtingen van staten grotendeels open. [3]

Ook het Vluchtelingenverdrag bevat niet één algemeen artikel waarin staat dat een staat iedere vluchteling toegang tot zijn grondgebied moet geven en formeel asiel moet verlenen. Het verdrag bepaalt wel wie als vluchteling moet worden beschouwd en welke bescherming en rechten vluchtelingen hebben. De belangrijkste waarborg is artikel 33: een vluchteling mag in beginsel niet worden teruggestuurd naar een gebied waar zijn leven of vrijheid wordt bedreigd wegens zijn ras, godsdienst, nationaliteit, het behoren tot een bepaalde sociale groep of zijn politieke overtuiging. [4]

Artikel 18 van het EU-Handvest brengt deze internationale regels samen en plaatst ze binnen de Europese grondrechtenorde. Daardoor is asiel binnen de EU niet alleen een politieke gunst die een staat naar eigen inzicht kan verlenen. Het is een recht dat door wetgeving, bestuur en rechtspraak daadwerkelijk moet worden beschermd.

Toegang tot de asielprocedure

Dat betekent allereerst dat iemand de mogelijkheid moet hebben om een asielaanvraag te doen. Een recht op asiel zou weinig betekenen wanneer grenswachten, politieagenten of andere autoriteiten mensen eenvoudig zouden kunnen verhinderen om kenbaar te maken dat zij bescherming zoeken. Het recht begint daarom niet pas wanneer een formulier volledig is ingevuld. Het begint wanneer iemand tegenover een bevoegde of mogelijk bevoegde autoriteit duidelijk maakt dat hij internationale bescherming wil.

Het Hof van Justitie heeft benadrukt dat het doen van een asielverzoek niet afhankelijk mag worden gemaakt van administratieve formaliteiten. Een verzoek is gedaan zodra iemand bij een autoriteit de wens uit om internationale bescherming te ontvangen. De autoriteit moet vervolgens zorgen dat het verzoek wordt geregistreerd en dat de persoon daadwerkelijk toegang krijgt tot de procedure. Zonder die toegang kan het recht uit artikel 18 niet effectief worden uitgeoefend. [5]

In de zaak Commissie tegen Hongarije uit 2020 oordeelde het Hof dat Hongarije de toegang tot de asielprocedure onrechtmatig had beperkt. Slechts een zeer klein aantal personen werd toegelaten tot de transitzones aan de grens, waardoor andere personen hun wens om asiel aan te vragen feitelijk niet konden laten registreren. Volgens het Hof ondermijnde dit de effectiviteit van het recht op asiel uit artikel 18. [6]

Hongarije voerde later een systeem in waarbij bepaalde personen eerst naar een Hongaarse ambassade buiten de EU moesten reizen om daar een intentieverklaring in te dienen. Pas na toestemming konden zij naar Hongarije reizen en daadwerkelijk asiel aanvragen. Ook deze extra drempel werd door het Hof onrechtmatig verklaard. Lidstaten mogen de mogelijkheid om een verzoek te doen niet afhankelijk maken van voorafgaande stappen die de toegang tot de procedure buitensporig moeilijk maken. [7]

Irreguliere binnenkomst neemt het recht op asiel niet weg

Ook een illegale of irreguliere binnenkomst maakt het recht op asiel niet ongedaan. Veel vluchtelingen beschikken juist niet over een visum, geldig paspoort of veilige reguliere reisroute. Een systeem waarin alleen personen die legaal zijn binnengekomen asiel mogen aanvragen, zou een groot deel van de vluchtelingenbescherming betekenisloos maken.

Het Hof bevestigde dit in 2022 in de zaak M.A. tegen Litouwen. Litouwen had tijdens een noodsituatie bepaald dat personen die irregulier op het grondgebied verbleven in bepaalde omstandigheden geen asielaanvraag konden doen. Volgens het Hof was dit niet verenigbaar met het Europese asielrecht en artikel 18 van het Handvest. Ook tijdens uitzonderlijke omstandigheden moeten personen een effectieve mogelijkheid behouden om internationale bescherming te vragen. [8]

Het recht op asiel geldt daarom ook aan de buitengrens. Een grenshek, transitzone, luchthaven of grensprocedure is geen rechtsvrije ruimte. Een lidstaat kan een persoon juridisch behandelen alsof hij nog niet volledig tot het grondgebied is toegelaten, maar die zogenoemde juridische fictie kan de toepassing van het Handvest niet uitschakelen.

Grensprocedures onder het Migratiepact

Sinds 12 juni 2026 geldt de nieuwe Europese Asielprocedureverordening. Deze verordening bevat gemeenschappelijke regels voor het doen, registreren, indienen en behandelen van verzoeken om internationale bescherming. Zij maakt versnelde procedures en grensprocedures mogelijk, maar bepaalt tegelijkertijd dat mensen toegang moeten houden tot de asielprocedure en dat de grondrechten en het non-refoulementbeginsel moeten worden gerespecteerd. [9] [10]

Een snelle grensprocedure mag dus niet worden gebruikt om te voorkomen dat een beschermingsverzoek werkelijk wordt onderzocht. Ook wanneer iemand tijdens de screening aan de buitengrens wordt vastgehouden of geacht wordt nog niet tot het grondgebied te zijn toegelaten, moet een geuite wens om bescherming te krijgen worden herkend en doorgeleid.

Geen onbeperkt recht op toegang vanuit ieder derde land

Dat betekent niet dat artikel 18 een onbeperkt recht geeft om vanuit ieder land ter wereld toegang tot de Europese Unie te eisen. In de zaak X en X tegen België vroeg een Syrisch gezin bij de Belgische ambassade in Beiroet om een humanitair visum. Het gezin wilde daarmee legaal naar België reizen om daar asiel aan te vragen. Het Hof oordeelde dat de Europese Visumcode niet van toepassing was op een visumaanvraag die was bedoeld voor een verblijf van langere duur met het doel asiel te vragen. Daardoor kon uit die Visumcode geen Europese verplichting worden afgeleid om het visum te verstrekken. [11]

Die uitspraak betekent niet dat humanitaire visa verboden zijn. Lidstaten mogen op grond van hun nationale recht dergelijke visa of andere veilige toegangsroutes aanbieden. De uitspraak laat wel zien dat artikel 18 tot nu toe niet door het Hof is uitgelegd als een algemeen recht om bij iedere Europese ambassade buiten de EU toegang tot het Europese grondgebied af te dwingen.

De bescherming van artikel 18 is dus het sterkst wanneer een persoon zich aan de grens, op het grondgebied of anderszins binnen het bereik van het Europese asielrecht bevindt. Zodra iemand een verzoek kan doen, moet dit verzoek worden geregistreerd, ingediend en individueel onderzocht.

Het recht om te blijven en effectief beroep

Een procedure alleen is echter niet genoeg. Het recht op asiel zou ook leeg zijn wanneer de overheid wel een aanvraag accepteert, maar nooit onderzoekt of de persoon werkelijk vluchteling is. De procedure moet daarom zorgvuldig, onafhankelijk en individueel zijn. De verzoeker moet zijn redenen voor bescherming kunnen uitleggen, moet zo nodig een tolk krijgen en moet een persoonlijk onderhoud kunnen voeren. De beslissing moet worden gemotiveerd en moet kunnen worden aangevochten bij een rechter.

De nieuwe Asielprocedureverordening bepaalt dat een verzoeker in beginsel in de verantwoordelijke lidstaat mag blijven totdat de beslissingsautoriteit in de administratieve procedure een besluit heeft genomen. Dit tijdelijke recht om te blijven is nog geen verblijfsvergunning en geeft geen recht om vrij naar andere lidstaten te reizen. Het voorkomt wel dat iemand al wordt verwijderd voordat zijn beschermingsverzoek behoorlijk is onderzocht. [12]

Na een afwijzing bestaat recht op een effectief rechtsmiddel. De rechter moet de feiten en het recht volledig en actueel kunnen onderzoeken. In veel gevallen mag de verzoeker gedurende de beroepstermijn en tijdens het beroep blijven. De Europese regels kennen enkele uitzonderingen, bijvoorbeeld bij bepaalde niet-ontvankelijke, kennelijk ongegronde of opvolgende aanvragen. Ook dan moet echter het non-refoulementbeginsel worden gerespecteerd en moet een rechter kunnen beoordelen of de persoon gedurende het beroep mag blijven. [13]

Artikel 18 werkt hier nauw samen met artikel 47 van het Handvest, dat het recht op een doeltreffende voorziening in rechte en een eerlijk proces beschermt. Artikel 18 geeft de materiële bescherming van het asielrecht, terwijl artikel 47 ervoor zorgt dat een persoon zich tegen een onjuiste beslissing kan verzetten.

In de zaak Gnandi oordeelde het Hof dat een terugkeerbesluit onder voorwaarden al na de afwijzing in eerste aanleg kan worden vastgesteld. De gevolgen daarvan mogen echter niet zo worden uitgevoerd dat de verzoeker wordt verwijderd voordat hij zijn recht op beroep effectief heeft kunnen uitoefenen. De overheid moet tijdens de relevante procedurele periode het non-refoulementbeginsel en de rechten uit de artikelen 18, 19 en 47 van het Handvest respecteren. [14]

Erkenning als vluchteling en de vluchtelingendefinitie

De kern van het recht op asiel is uiteindelijk dat iemand die daadwerkelijk aan de voorwaarden voor vluchtelingschap voldoet, als vluchteling moet worden erkend. Sinds 1 juli 2026 geldt de nieuwe Europese Kwalificatieverordening. Daarin staan de criteria voor vluchtelingenstatus en subsidiaire bescherming. De verordening bepaalt uitdrukkelijk dat de beslissingsautoriteit de vluchtelingenstatus verleent aan een derdelander of staatloze die aan de voorwaarden voor vluchtelingschap voldoet. [15]

Een vluchteling is volgens het Vluchtelingenverdrag in de kern iemand die zich buiten zijn land van nationaliteit of gewone verblijfplaats bevindt en een gegronde vrees heeft voor vervolging wegens ras, godsdienst, nationaliteit, politieke overtuiging of het behoren tot een bepaalde sociale groep, en die de bescherming van dat land niet kan of wegens die vrees niet wil inroepen.

De erkenning door een staat maakt iemand juridisch zichtbaar als vluchteling, maar creëert het vluchtelingschap niet volledig. Volgens UNHCR heeft de erkenning een declaratoir karakter. Een persoon is vluchteling zodra hij aan de verdragscriteria voldoet, ook wanneer de overheid dat nog niet formeel heeft vastgesteld. De procedure is nodig om te onderzoeken en te bevestigen dat de persoon aan die voorwaarden voldoet. [16]

Dat onderscheid is belangrijk. De overheid verleent niet uit vrijgevigheid een gunst aan iemand die zij sympathiek vindt. Zij erkent een juridische situatie die uit de feiten en de verdragscriteria voortvloeit. Wanneer iemand aan de voorwaarden voldoet en geen uitsluitingsgrond van toepassing is, moet de vluchtelingenstatus worden verleend.

Subsidiaire bescherming naast het recht op asiel

Niet iedere persoon die ernstig gevaar loopt, voldoet aan de specifieke vluchtelingendefinitie. Iemand kan bijvoorbeeld gevaar lopen door willekeurig geweld tijdens een gewapend conflict, de doodstraf, foltering of een andere vorm van ernstige schade zonder dat dit gevaar verband houdt met een van de vijf vervolgingsgronden uit het Vluchtelingenverdrag. Voor die personen bestaat binnen het EU-recht subsidiaire bescherming. [17]

Subsidiaire bescherming is niet precies hetzelfde als het in artikel 18 genoemde asielrecht, omdat artikel 18 uitdrukkelijk is verbonden met het Vluchtelingenverdrag. Het Europese beschermingsstelsel moet echter als geheel worden gelezen. Artikel 78 VWEU noemt zowel asiel als subsidiaire en tijdelijke bescherming. Daarnaast verbieden de artikelen 4 en 19 van het Handvest verwijdering naar een situatie waarin een persoon een reëel risico loopt op foltering, een onmenselijke behandeling of andere ernstige schade.

Het antwoord op de vraag of er een recht op asiel bestaat, is dus niet beperkt tot de vraag of iemand letterlijk onder artikel 18 valt. Het Europese recht kent meerdere, elkaar aanvullende beschermingsvormen. Een persoon kan geen verdragsvluchteling zijn en toch een afdwingbaar recht hebben om niet te worden teruggestuurd.

Geen recht om zelf de verantwoordelijke lidstaat te kiezen

Artikel 18 betekent evenmin dat een asielzoeker zelf mag bepalen welke lidstaat zijn aanvraag behandelt. De Europese Asiel- en Migratiebeheerverordening bevat criteria om vast te stellen welke lidstaat verantwoordelijk is. Familiebanden en de bescherming van minderjarigen spelen daarbij een belangrijke rol, maar ook visa, verblijfsdocumenten en eerdere binnenkomst kunnen relevant zijn. [18]

Een asielzoeker heeft dus een recht op behandeling van zijn beschermingsbehoefte, maar niet zonder meer een recht om Nederland, Duitsland, Frankrijk of een andere lidstaat als behandelend land te kiezen. De verdeling van verantwoordelijkheid tussen lidstaten mag het recht op asiel echter niet onmogelijk maken.

Dat werd duidelijk in de zaken N.S. en M.E.. Het Hof oordeelde dat lidstaten er niet blind van mogen uitgaan dat iedere andere lidstaat de grondrechten respecteert. Een asielzoeker mag niet worden overgedragen wanneer de verantwoordelijke lidstaat ernstige tekortkomingen kent die een reëel risico op een onmenselijke of vernederende behandeling veroorzaken. [19]

Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens kwam in M.S.S. tegen België en Griekenland tot een vergelijkbare conclusie. België had een Afghaanse asielzoeker aan Griekenland overgedragen, terwijl ernstige problemen bestonden in de Griekse opvang en asielprocedure. Zowel de omstandigheden waarin de man terechtkwam als het risico dat zijn asielverzoek niet effectief werd behandeld, leidden tot schendingen van het EVRM. [20]

Artikel 3 EVRM en de grenzen van artikel 18

Hoewel het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens geen afzonderlijk artikel bevat dat “recht op asiel” heet, beschermt het via artikel 3 tegen verwijdering naar foltering en onmenselijke of vernederende behandeling. Artikel 18 van het EU-Handvest is daarmee bijzonder: het maakt het recht op asiel uitdrukkelijk zichtbaar als zelfstandig Europees grondrecht.

Het recht is niet onbeperkt. Het Vluchtelingenverdrag en de Kwalificatieverordening bevatten uitsluitingsgronden. Personen ten aanzien van wie ernstige redenen bestaan om aan te nemen dat zij oorlogsmisdrijven, misdrijven tegen de menselijkheid, ernstige niet-politieke misdrijven of handelingen in strijd met de doelstellingen en beginselen van de Verenigde Naties hebben gepleegd, kunnen van de vluchtelingenstatus worden uitgesloten.

Ook kan in bepaalde omstandigheden de formeel toegekende vluchtelingenstatus worden ingetrokken of geweigerd wanneer iemand een gevaar vormt voor de veiligheid of na een bijzonder ernstig misdrijf een gevaar vormt voor de samenleving. Dat betekent echter niet automatisch dat de persoon geen vluchteling meer is of zonder verdere beoordeling mag worden uitgezet.

In de gevoegde zaken M, X en X maakte het Hof onderscheid tussen het zijn van een vluchteling en het formeel bezitten van de vluchtelingenstatus. Een persoon die nog steeds aan de vluchtelingendefinitie voldoet, blijft een vluchteling, ook wanneer de formele status om veiligheidsredenen wordt ingetrokken of niet wordt verleend. Zo iemand behoudt in ieder geval de rechten uit het Vluchtelingenverdrag die niet afhankelijk zijn van rechtmatig verblijf. [21]

Deze rechtspraak laat zien dat artikel 18 geen absoluut recht is om onder alle omstandigheden een bepaalde verblijfsstatus te behouden. Het beschermt wel de kern van het internationale vluchtelingenrecht. Staten kunnen veiligheidsmaatregelen nemen, maar mogen het begrip vluchteling niet naar eigen inzicht wijzigen en moeten het non-refoulementbeginsel blijven respecteren.

Artikel 18 geeft ook geen automatisch recht op een positieve beslissing aan iedere aanvrager. Een asielaanvraag mag worden afgewezen wanneer na een zorgvuldige en individuele beoordeling blijkt dat de persoon niet aan de voorwaarden voor vluchtelingenstatus of subsidiaire bescherming voldoet. Het recht op asiel is geen garantie op succes. Het is een garantie dat bescherming toegankelijk is en wordt verleend wanneer de juridische voorwaarden zijn vervuld.

Ook kunnen aanvragen onder bepaalde voorwaarden niet-ontvankelijk worden verklaard. Dat kan bijvoorbeeld gebeuren wanneer een andere lidstaat al internationale bescherming heeft verleend of wanneer een veilig derde land verantwoordelijk kan worden geacht. Zulke regels mogen echter niet leiden tot een situatie waarin niemand de beschermingsbehoefte daadwerkelijk onderzoekt of waarin de persoon wordt gestuurd naar een land waar hij geen werkelijke toegang tot bescherming heeft.

Artikel 18 moet samen met artikel 19 worden gelezen

Daarom moet artikel 18 steeds samen worden gelezen met artikel 19. Artikel 19 verbiedt collectieve uitzettingen en bepaalt dat niemand mag worden verwijderd, uitgezet of uitgeleverd aan een staat waar een ernstig risico bestaat op de doodstraf, foltering of een andere onmenselijke of vernederende behandeling. Waar artikel 18 het asielstelsel beschermt, stelt artikel 19 een harde grens aan verwijdering.

De nieuwe regels van het Europese Asiel- en Migratiepact veranderen dat niet. Sinds 12 juni 2026 gelden nieuwe regels voor screening, grensprocedures, verantwoordelijkheid, Eurodac en solidariteit. De Kwalificatieverordening geldt sinds 1 juli 2026. Deze regels kunnen procedures versnellen en de toegang tot bepaalde procedures beperken, maar zij staan juridisch onder het Handvest. Secundaire wetgeving kan het grondrecht uit artikel 18 niet afschaffen of van zijn wezenlijke inhoud ontdoen.

Dat is belangrijk omdat artikel 18 juist onder druk betekenis krijgt. Wanneer veel mensen tegelijkertijd bescherming zoeken, wanneer regeringen spreken over een migratiecrisis of wanneer grensprocedures sneller moeten worden uitgevoerd, kan de neiging ontstaan om toegang tot asiel als een bestuurlijke keuze te behandelen. Het Handvest maakt duidelijk dat het om een juridisch recht gaat.

Een lidstaat mag procedures organiseren, termijnen vaststellen en onderzoeken of een aanvraag gegrond, ongegrond of niet-ontvankelijk is. Hij mag niet voorkomen dat mensen bescherming vragen, aanvragen jarenlang ongebruikt laten liggen of personen zonder onderzoek terugsturen naar een plaats waar zij gevaar lopen.

Het effectieve genot van het recht op asiel

Het Hof heeft daarom gezegd dat de lidstaten het effectieve genot van het recht op asiel moeten waarborgen. Artikel 18 is geen symbolische verwijzing naar Europese waarden. Het moet gevolgen hebben voor de manier waarop grenswachten, immigratiediensten, rechters en Europese agentschappen handelen.

Tegelijkertijd is de precieze zelfstandige reikwijdte van artikel 18 nog niet op ieder punt door het Hof uitgewerkt. In veel uitspraken past het Hof artikel 18 toe in samenhang met de Europese asielverordeningen, artikel 4, artikel 19 of artikel 47 van het Handvest. Het artikel functioneert daardoor zowel als zelfstandig grondrecht als beginsel waarmee de rest van het Europese asielrecht wordt uitgelegd.

Dat maakt het antwoord op de hoofdvraag genuanceerd. Ja, er bestaat binnen de Europese Unie een werkelijk recht op asiel. Dat recht omvat ten minste de mogelijkheid om bescherming te vragen, toegang tot een daadwerkelijke procedure, een individuele en zorgvuldige beoordeling, erkenning als vluchteling wanneer aan de voorwaarden wordt voldaan en bescherming tegen verwijdering in strijd met het vluchtelingenrecht.

Het is niet hetzelfde als een onbeperkt recht om Europa binnen te reizen, zelf een lidstaat te kiezen, iedere procedure af te wijzen of na een definitieve afwijzing voor altijd in de Europese Unie te blijven. Het recht wordt uitgeoefend binnen een juridisch systeem met verantwoordelijkheidscriteria, bewijsregels, uitsluitingsgronden, beroepsprocedures en voorwaarden voor bescherming.

De kracht van artikel 18 ligt daarom niet in de belofte dat iedereen asiel krijgt. De kracht ligt in de garantie dat bescherming niet afhankelijk mag zijn van politieke willekeur. Een regering mag niet besluiten dat vluchtelingen uit een bepaalde periode, route of groep eenvoudigweg geen aanvraag meer mogen doen. Een grens mag niet zo worden ingericht dat niemand een beschermingsverzoek kan uiten. Een snelle procedure mag geen lege procedure worden.

Artikel 18 is uiteindelijk het recht om als mogelijk vluchteling te worden gezien voordat iemand als irreguliere migrant, veiligheidsrisico of terugkeerbare vreemdeling wordt behandeld. Het dwingt de overheid om eerst te onderzoeken of bescherming nodig is.

Een recht op bescherming, geen onbeperkt verblijfsrecht

Mijn conclusie is daarom dat het recht op asiel bestaat, maar dat het geen onbeperkt recht op toelating of verblijf is. Het is een recht op toegang tot bescherming én een recht op erkenning wanneer aan de juridische voorwaarden wordt voldaan. Het beschermt niet iedere gewenste uitkomst, maar wel een procedure en een inhoudelijke norm die de overheid niet naar eigen inzicht opzij kan zetten.

Juist daarin verschilt asiel van liefdadigheid. Liefdadigheid kan worden gegeven of geweigerd. Een grondrecht verplicht de overheid om te luisteren, te onderzoeken, te motiveren en bescherming te bieden wanneer het recht dat vereist.

Artikel 18 zegt daarom niet dat grenzen niet mogen bestaan. Het zegt dat achter de grens altijd een deur naar bescherming moet blijven bestaan.